Barkod etiketi baskısı nasıl yapılır

Kodun kaynağı

Barkod, bir sayı dizisinin çubuk ve boşluk dizisine çevrilmiş hali. GS1 üyeliğiniz varsa EAN-13 numaranız zaten belli; geriye tek iş kaldı: o numarayı doğru üreten bir barkod motoru. Tasarım programında elle çizilmiş bar genişlikleriyle iş yapmayın. Modül genişliği, insan gözünün tutturacağı bir hassaslıkta değil.

Barkod üretici eklentisinden ya da bir web servisinden vektörel EPS veya PDF alın. O dosyayı tasarıma öyle yerleştirin, ölçek kilitli kalsın. Geçen ay bir kozmetik firmasının tasarımcısı barkodu Photoshop'ta 300 dpi taramış, sonra %120 büyütmüştü. Baskı güzel çıktı, tarayıcı bir türlü okumadı; kenarlar yumuşamıştı.

Büyütme oranı ne kadar esner

EAN-13 için nominal ölçü 37,29 × 25,93 mm; bu ölçü %100 büyütme. Standardın tanıdığı aralık %80 ile %200. En küçüğü 29,8 × 20,7 mm civarı, en büyüğü nominalin iki katı.

Küçültmenin bir bedeli var. Modül genişliği daralınca baskı toleransı da daralıyor; kayma ya da mürekkep yayılması iki barı birbirine bindirmeye yeterli. Kutuda yer darsa %80'in altına inmeyin. Barkodu döndürüp uzun kenara yerleştirmeyi deneyin.

Sessiz bölge

Barkodun sağında ve solunda boş bırakılan şeridin adı sessiz bölge. Kodun nerede başlayıp bittiği tarayıcıya bu boşluktan belli. %100 ölçekte sol taraf yaklaşık 3,63 mm; büyütme oranıyla birlikte küçülüp büyüyor.

Tasarımcının en sık doldurduğu yer burası. Sessiz bölgeye logo, çizgi ya da metin taşarsa okuyucu barkodun sınırını kaybediyor, kod ilk seferde geçmiyor. Kasada bekleyen müşterinin gördüğü de bu.

Renk ve kontrast

Barlar koyu, zemin açık olmalı. Ters düzende okuma şansı yok. Kırmızı bar kızıl ışıklı lazer okuyucuda görünmeyebilir, kırmızı zeminle karışır. En güvenli ikili siyah bar, beyaz zemin. Renkli ambalajlarda barkodu beyaz bir kutunun içine almak bu yüzden yaygın.

Metalik ya da parlak lak barkodun üstüne gelince ışığı yansıtıp okuyucuyu şaşırtıyor. O bölgeyi matlaştırın ya da laktan tamamen ayırın.

Baskı yöntemi ve çözünürlük

Flekso baskıda plakadaki en ince çizgi belli bir kalınlığın altına inmez; küçük barkodda bar kalınlaşınca modül oranı da bozuk. Dijitalde çözünürlük yüksek, ama toner ya da mürekkep yayılması yine ince barları etkiliyor. Termalde bar kalitesi baskı kafasının nokta yoğunluğuna (dpi) bağlı. 203 dpi bir yazıcının çizgisi 300 dpi kadar keskin değil.

Hangi yöntemle basılacaksa barkod dosyasını o yöntemle deneyin. Flekso plakada rahat okunan bir dosyanın dijital baskıda takıldığı oldu.

Baskı sonrası kontrol

Tasarımın bütün ayrıntıları doğru görünse bile matbaadan çıkan işi bir el terminaliyle taramadan göndermeyin. Barkod doğrulama cihazı (verifier) her koda bir grade veriyor. Küçük işletmede o cihaz yoksa ilk elemeyi sıradan bir market okuyucusu yapıyor.

Bir gıda müşterisinin ilk tirajında yüzde birkaçlık bir kısım okunmuyordu. Sebep kesimden çıktı: etiket bıçağı barkodun kenarına birkaç mikron yaklaşmış, kağıt orada hafif kabarmıştı. Etiket bıçağı ile baskı arasındaki bu ilişkiyi aklınızda tutun. Sorunun kaynağı bazen mürekkep, bazen kesim.

Dosyayı matbaaya teslim ederken

Barkodu ayrı bir katmanda, ölçeği kilitli, vektörel gönderin. Numarayı ve barkod tipini (EAN-13, Code 128, QR gibi) yazıyla da belirtin; matbaacı işi açtığında hangi standarda göre kontrol edeceğini bilsin. Renk modunu CMYK'ya çevirirken siyahın zengin siyaha (rich black) kaymadığından emin olun. Dört renk üst üste gelen siyah barlarda kayma ve bulanıklık kaçınılmaz.

Mürekkep büyümesi ve telafisi

Baskı sırasında mürekkep barın kenarından biraz taşar; adı bar growth. Flekso baskıda plaka üstündeki barı biraz dar tutuyoruz ki kağıtta doğru genişliğe otursun. Bu daraltmanın adı bar width reduction. Telafi oranı baskı yöntemine, kağıda ve mürekkebe göre değişiyor; düzeltme genelde yüzde birkaçla yüzde on arasında.

Kalıpçıyla baskıcı telafiyi ayrı ayrı uygularsa telafi ikiye katlanıyor. Bar olması gerekenden fazla daralmış, okuma toleransı bozuk. Barkod dosyasını kimin, hangi aşamada telafi ettiğini baştan netleştirin.

Deneme baskısı ve onay

Büyük tirajdan önce bir deneme baskısı (proof) alın; hem renk hem okunabilirlik için son kontrol noktası orası. Denemeyi gerçek kağıtta, gerçek baskı makinesinde, mümkünse gerçek mürekkeple alın. Ekran çıktısı ya da başka bir yazıcıdan alınan test, üretim makinesindeki sonucu vermez. Deneme baskısını el terminaliyle tarayın, okunma oranını not edin, sonra tirajın tamamına geçin.

Bir içecek firması deneme baskısını ofis yazıcısından alıp onaylamıştı. Üretim flekso makinesinde mürekkep başka türlü yayıldı, ilk parti geri döndü. O tarihten sonra onay numunesi hep üretim makinesinden çıktı.

Karekod (QR) ile aynı kurallar geçerli mi

Karekodun okuma mantığı barkoddan başka, riskleri ortak. En küçük karesinin adı modül. Modül boyu küçüldükçe kod daha hassas. Ambalaj etiketinde modül 0,4 mm'nin altına inince mürekkebin küçük bir yayılması bile kodu okutmaz. Karekodun etrafında da bir sessiz bölge (quiet zone) gerek; en az dört modül genişliğinde boşluk bırakın.

Karekod renk kontrastında EAN-13'ten esnek; kamera tabanlı okuyucularda renk aralığı daha geniş. Düşük kontrastlı bir tasarım, mesela açık gri üstüne beyaz, kodu hızlı okutmaz. Telefon kamerasıyla okutan müşteri birkaç deneme yapmak zorunda.

Barkod numarası değişince ne yapılmalı

Ürün ölçüsü, ambalaj içeriği ya da varyantı değişince GS1 kuralları yeni bir EAN-13 numarası istiyor. Eski numarayı bırakıp yalnız görseli güncellerseniz market sisteminde karışıklık çıkar. Yeni numarayı barkod dosyasına işledikten sonra eski kalıpta ya da plakada kalmış numaranın kullanılmadığından emin olun. İki tirajda iki farklı numara aynı anda dolaşırsa depo ve kasa tarafında eşleşme bozulur.

Bir gıda üreticisi ambalaj gramajını değiştirdi, barkod numarasını yenilemedi. Market sisteminde eski gramajın fiyatı yeni ürüne yansıdı. Barkod numarası ürünün kimliği; ambalaj her değiştiğinde o kimliği de gözden geçirin.

Çok dilli ve çok pazarlı ambalajlarda barkod

Aynı ürün birden fazla ülkeye satılıyorsa barkod numarası genelde tek kalır; GS1 numarası ülkeye göre değişmez. Ambalajın farklı dil versiyonlarında barkodun konumu değişik. Her versiyon için büyütme oranını ve sessiz bölgeyi ayrı ayrı kontrol edin. Bir versiyonda doğru oturan barkod, başka bir dilde metin taşması yüzünden sessiz bölgeye girdi.

Baskıya göndermeden son bakış

Dosya matbaaya gitmeden barkod numarasını, büyütme oranını ve sessiz bölgeyi son kez tek tek gözden geçirin. Bir dakika alır; hatayı baskıdan sonra bulmak günler.