Etiket kesim bıçağı nedir, nasıl çalışır

Düz bıçak (flatbed die)

Düz kalıpta çelik şerit, tabanı 5 ile 10 mm kalınlığında bir plakaya gömülür. Etiket kalıplarında şerit yüksekliği 7 ile 12 mm arasında kalır. Kutu kalıplarında bu ölçü 23,8 mm. Standart ağız açısı 54 derece. Pres vuruş vuruş kesiyor ve hat hızını dakikadaki vuruş sayısı sınırlıyor; düz kesimin döner kesimden yavaş kalmasının sebebi bu.

Kalıp bedeli döner kalıptan düşük, hazırlığı kısa. Numune, deneme etiketi ve kısa tirajda düz kalıp bu nedenle öne geçer. Hangi tirajdan sonra döner kalıbın ekonomik olduğu ise makinenin hızına ve tekrar sipariş sayısına göre hesaplanır; hesap yolu düz ve döner kalıp karşılaştırmasında duruyor.

Döner bıçak (rotary die)

Döner kesimde kesici yüzey şeritle aynı hızda döner ve duruş olmadan keser. İki yapı var. Esnek kalıp, kesici profili işlenmiş ince çelik levhadır ve mıknatıslı silindire sarılır; silindir kalır, iş değişince yalnız levha değişir. Masif döner kalıpta profil silindirin kendisine işlenmiş. Bedeli yüksek, ömrü uzun; çok uzun tekrar eden siparişler için ısmarlanmalı.

Mıknatıslı silindirde gövde ile yatak halkası arasındaki farka alt kesim deniyor. Yaygın ölçü yarıçapta 0,48 mm. Esnek kalıp bu ölçüye göre üretilir. Kalıpçıya silindirin gerçek alt kesimini ölçülmüş hâliyle bildirin; iki silindir arasındaki birkaç mikronluk fark kiss cut payını tüketir.

Punto ve yükseklik

Punto, çelik şeridin kalınlığıdır: 2 pt 0,71 mm, 3 pt 1,05 mm. Yükseklik ayrı bir ölçü. Etiket için düz kalıpta şerit kalınlığı 0,3 ile 1,5 mm, yüksekliği 7 ile 12 mm arasında seçilir. Esnek kalıpta punto kavramı yok; ölçü levhanın toplam yüksekliği ve cebin tabanından bıçak ucuna kadar olan kesici yükseklik. Kesici yükseklik esnek kalıplarda 0,38 ile 0,80 mm arasında değişir.

Kesici açı malzemeden gelir. Kâğıt yüzeyli etikette açı genişler, 70 ile 110 derece arası yaygın. Film esner ve geniş açıda kesilmeden ezilir, bu yüzden daha dar açı ister. Malzemeyi değiştirirken kalıpçıya ön malzemenin ve taşıyıcının kalınlığını mikron cinsinden yazın.

İskelet sıyırma

Kesimden sonra etiketlerin çevresinde kalan atık, sıyırma ünitesinde taşıyıcıdan ayrılıp ayrı bir bobine sarılır. Etiketler arası boşluk 2 mm ve altına inince iskeletin şeritleri incelir ve sık kopar. Sıyırma açısı, gerginlik ve kopma nedenleri etiket sıyırma yazısında.

Bıçağın ömrü ve bakımı

Ömür metreyle ölçülür ve malzemeye göre çok değişir. Termal kâğıt, metalize film ve dolgulu film kesici kenarı hızlı köreltir. Yapışkan birikintisi ise bıçağı kör gibi davrandırır: kenar hâlâ keskinken kesim eksik kalır.

Esnek kalıbı silindirden çıkarınca yapışkanı üreticinin önerdiği çözücüyle yumuşak bir bezle silin. Tel fırça ve metal kazıyıcı ağzı bozar. Levhayı düz, kesici yüzü yukarı bakacak biçimde, ayrı kılıfında saklayın; üst üste konan esnek kalıplar birbirinin ağzını ezer.

Bıçak çeliği ve kaplama

Esnek kalıp çeliği sürüme göre 45 ile 62 HRC sertlikte üretilir. Lazerle sertleştirilmiş kenar 58 ile 62 HRC'ye çıkar; bazı üreticiler 65 ile 68 HRC seviyesinde sertleştirilmiş sürümler de sunuyor ve standart kalıba göre 2 ile 3 kat ömür bildiriyor. Krom kaplama yaklaşık 7,5 µm kalınlıkta uygulanır ve termal kâğıt gibi aşındırıcı ön malzemede kenarı korur.

Kaplamanın getirdiği ömür işten işe değişir. Seçimi tiraja göre yapın: beklenen toplam metrajı standart kalıbın o malzemedeki ömrüyle bölün, kaç kalıp gerekeceğini bulun ve bu sayıyı sertleştirilmiş ya da kaplamalı tek kalıbın bedeliyle karşılaştırın.

Kalıp tasarımında dikkat edilen ölçüler

Keskin iç köşe ve dar geçitlerin alt sınırı kalıp türüne göre ayrılır. Çelik şerit küçük yarıçapa bükülemez; esnek kalıpta profil kimyasal ya da CNC işlemeyle çıkarıldığı için daha küçük ayrıntı mümkün. Keskin köşeli tasarımı sipariş öncesinde kalıpçıya gösterin ve kabul ettiği en küçük yarıçapı yazılı alın.

Bıçak arızasının ilk belirtileri

Belirti ile olası sebep birlikte okunur. Etiket kenarında tüylenme ve iskeletle birlikte kalkan etiket, sığ kesimi ya da körelmiş kenarı gösterir. Taşıyıcının arkasından bakınca görünen kesik izi derin kesimi gösterir. Kesim şeridin bir kenarında temiz, öteki kenarında eksik çıkıyorsa kalıbı değiştirmeden önce silindirlerin iki yandaki basıncını karşılaştırın.

Vardiya başında birkaç etiketi elle soyun, taşıyıcıyı ışığa tutup kesik izi arayın. İz görürseniz karşı silindir basıncını düşürün; iz yoksa ve etiket zor ayrılıyorsa kalıbı temizleyip yeniden deneyin.

Özel şekilli etiketlerde bıçak zorluğu

Yıldız ve sivri uçlu şekillerde iskelet her uçta dar bir kıstağa iner ve kopma noktası oraya yerleşir. Ucu hafifçe yuvarlatıp etiketler arası boşluğu uçların hizasında açarsanız sıyırma rahatlıyor. Çok uçlu şekli önce düz kalıpla numune olarak kesip sıyırmayı deneyin, sonra döner kalıba geçin.

Kalıp siparişinde verilmesi gereken bilgiler

Bıçak ölçüsünü, kaplamasını ve kesim ayarını gerçek malzeme numunesiyle kalıp üreticisine doğrulatın.

Kalıpçıya giden dosyada kesim çizgisi ayrı bir katmanda, kapalı kontur olarak durmalı. Siparişte yazılı olması gereken bilgiler:

1. Ön malzeme türü ve kalınlığı (kuşe, PP, PE), mikron cinsinden.
2. Taşıyıcı türü ve kalınlığı (glassine, PET).
3. Kesim türü: kiss cut ya da tam kesim.
4. Makine, silindir diş sayısı ve ölçülmüş alt kesim.
5. Bobin genişliği, sıra sayısı, etiketler arası boşluk.
6. Tahmini tiraj ve tekrar sıklığı.

Malzeme veya şekil değiştiğinde kalıbın uygunluğunu yeniden sorun. 53 µm glassine için yapılmış kalıp 0,045 mm pay bırakır; 23 µm PET taşıyıcıda gereken pay 0,020 mm olduğundan aynı kalıp orada taşıyıcıya fazla girer.

Yedek bıçak bulundurmak

Hesap kısa: kalıpçının yeni kalıp için verdiği teslim süresini, o işin bir günlük duruş maliyetiyle çarpın. Sonuç yedek kalıbın bedelini geçiyorsa yedeği ilk siparişle birlikte ısmarlayın. Masif döner kalıbın teslimi esnek kalıptan uzun sürdüğü için bu hesap orada daha çabuk yedeğe çıkar.

Operatörün gözlemi kalıptan önce

Operatörün duyduğu ses değişimini, soyma zorluğunu ve taşıyıcıdaki izleri vardiya kaydına yazdırın; metraj sayacını da yanına ekleyin. Birkaç işten sonra aynı malzemede kalıbın kaç metrede körelmeye başladığı kayıttan okunur.