Kâğıt gramajı ile kalınlık farkı

Kâğıt gramajı ne ölçer

Bir metrekare kâğıt kesip teraziye koyun, çıkan gram sayısı gramaj demek. Kartonlarda genelde 200 ile 600 g/m² arası; etiket ve ambalaj kâğıtlarında aralık daha da geniş. Tartı ölçüsü bu, kalınlıkla ilgisi yok.

Baskı makinesi kâğıdı tutarken, sürerken ve mürekkebi emerken gramaja bakıyor. Silindirin bastığı basınç, hazne ayarı, kurutma süresi hep oradan kalibre edilecek. İki kâğıdın gramajı aynıysa makine ayarı çoğunlukla aynı kalacak, kalınlıkları tutmasa bile.

Alıcının elinde terazi yok. Elliyor. Kalın mı ince mi, sert mi yumuşak mı: baktığı yer orası. Elde kalan hissi kalınlık veriyor.

Kalınlığın ölçüsü: mikron

Kalınlığa kaliper deniyor, birimi mikron. Ölçmek için kâğıdı mikron cetveline ya da dijital kalipere sıkıştırın, ibre doğrudan mikronu verecek. Bir fabrika aynı hamurdan iki ayrı ürün çıkaracak: sıkı preslenmiş bir tabaka ve gevşek bırakılmış bir tabaka. Terazide ikisi aynı gramda duracak, kaliperde ayrı sayı çıkacak.

Buna hacimli kâğıt diyoruz, İngilizcesi bulky. Liflerin arasında hava kalacak, kâğıt şişecek. Kitap kâğıdında hacim işe yarar; aynı sayfa sayısıyla daha kalın bir kitap çıkacak. Ambalaj kartonunda sıkı ve dayanıklı yüzey istiyoruz.

Kalıpçı için kalınlık neden önemli

Pilyaj bıçağının işi kesmek değil. Üstüne bastırıp bir katlama izi bırakacak; o iz kartonun içinden bir yol açacak, kırım da o yoldan gidecek. Bıçağın hangi matrise oturacağı ve ne derinlikte bastıracağı doğrudan kalınlıktan çıkıyor. İnce kartona kalın karton matrisi koyarsanız kırım ya çatlayacak ya hiç iz bırakmayacak.

Bir seferinde kalıpçı iki ayrı tedarikçiden gelen aynı gramajlı kartonla çalıştı. İlk parti sorunsuz kırıldı, ikinci parti sırtından çatladı. Matris aynıydı, kalınlık farklıydı. O günden sonra tedarikçi değişince mikron ölçümü de yeniden yapılan bir adım.

Bıçak yüksekliği makineye göre sabit. Matrisin genişliği ve derinliği ise kalınlığa göre seçilmeli. Kalıpçıya karton yollarken gramajın yanına mikronu da koyun; iş bir gün kısalacak.

Kanal dar seçilirse kalın karton sıkışacak, sırtta beyazlama başlayacak. Geniş seçilirse ince kartonda iz derinleşmeyecek, kutu elle katlanırken düzgün kırılmayacak. Kalıpçılar bu yüzden yeni parti gelince önce birkaç deneme kırımı yapıyor, matrisi ona göre ince ayarlıyor. Kanal genişliğinin kalınlıktan nasıl çıktığını matris seçimi sayfasında yazdık.

Baskı tarafında gramaj ne yapar

Mürekkep ya yüzeyde oturacak ya içeri çekilecek. Bu emiş gramajla ve kâğıdın yapısıyla ilgili. Düşük gramajlı kâğıtta mürekkep hızlı yayılacak, kâğıt esneyecek, makinede kırışma riski büyüyecek. Yüksek gramajlı kartonda taşıma sistemi başka ayar ister, silindirler arası mesafe açılmalı.

Kalın ama düşük gramajlı bir kâğıt makineye girdiğinde besleme silindiri onu ince sanıp fazla sıkıyor. Operatör etikete bakıp ayarı yaptı, sonra elin verdiği kalınlık hissi tutmayınca makineyi durdurup baştan aldı.

Emişi yüzey yapısı ile hamurun cinsi belirliyor. Aynı gramajdaki kaplamalı bir kartonla kaplamasız bir karton mürekkebi bambaşka içiyor. Baskı ustası deneme almadan bu farkı bilemez; numune kâğıt üstünde birkaç renk denemesi çoğu zaman yeterli.

Ölçüm nasıl yapılır

Gramaj için terazi yeterli. Numuneyi standart bir alanda kesin, tartın, çıkan sayıyı metrekareye çevirin. Çoğu tedarikçi bu bilgiyi zaten kâğıdın etiketine yazmış, ayrıca ölçmenize gerek yok.

Kalınlık için mikron cetveli ya da dijital kaliper lazım. Cihazın iki ucu arasına kâğıdı sıkıştırın, ekranda mikron çıkacak. Bu cihaz atölyede genelde kalıpçının masasında duruyor; matris seçimi de onun işi.

İki ölçümü de not almak alışkanlığa dönüşünce tedarikçi ya da parti değiştiğinde fark hemen ele gelecek. Bir seferinde aynı kutu için gelen iki partiyi kaliperle ölçtük, aralarında on mikrona yakın oynama vardı. Gramaj etiketinde tek satır değişiklik yazmıyordu.

Hangi durumda hangisine bakılır

Kutu ve karton ambalajda önce kalınlığa bakın; kırım ve kesim oradan başlayacak. Broşür ve kartvizit gibi düz basılan işlerde gramaj öne geçecek, makinenin taşıma ve mürekkep ayarı orayla uğraşacak. İki ölçü birbirinin yerini tutmaz; ayrı ayrı sorulacak iki bilgi.

Yeni bir tedarikçiyle başlarken numune isteyin. Numuneyi hem tartın hem kaliperle ölçün. Sipariş formuna yalnız gramaj yazmak, kalıpçıya da baskı ustasına da eksik bilgi bırakacak.