Ambalaj kartonu türleri

Tek katman mı, çok katman mı

Ambalaj kartonları iki büyük grup. Birinci grup tek hamurdan ve tek renkte; kraft bu grubun başında. İkinci grupta birkaç katman üst üste biniyor, her katman ayrı bir işi yükleniyor. Dubleks ile tripleksin yeri orası.

Katmanlı kartonun mantığını kesitten anlarsınız. Üstte baskı alacak, göze güzel gelecek bir yüzey lazım. Altta ucuz ve dayanıklı bir dolgu yeterli. İki ihtiyacı tek hamurla karşılamak yerine ucuz hamuru içeride bıraktılar, pahalı olanı yalnız üste serdiler. Maliyet böyle düştü, görünüm de bozulmadı.

Geçen kış bir kozmetik firması numune istedi; üç ayrı karton yolladık, kenarları elleyip dubleksi seçtiler. "Üstü pürüzsüz olsun, arkası bizim için fark etmez" dediler; ürün rafta tek yüzüyle duracaktı.

Kraft karton

Kraft, ağaç lifinin kimyasal olarak ayrıştırılmasından çıkan kahverengi ve tek katmanlı bir karton. Hamuru ağartılmadığı için o rengi taşıyor. Üstüne logo ve etiket basmak mümkün.

Lifleri uzun olduğundan kraft, gramajına göre şaşırtıcı sağlam. Nakliye kutusu, çuval, bakkaliye poşeti gibi yüksek mukavemet isteyen ambalajların adresi burası. Doğal görünüşü de kraftın hanesine yazılı; geri dönüşüm ve el yapımı algısı arayan markalar bu kartonu bilerek seçiyor.

Baskıda kraftın tek sınırı var: koyu zemin üstünde açık renkler soluk kalacak. Beyaz mürekkep basmadan koyu bir zemine parlak sarı koymak isterseniz sonuç umduğunuz gibi çıkmayacak.

Dubleks karton

Dubleks iki katmanlı. Üstteki beyaz kuşeli yüzey, baskı orada duruyor. Alttaki gri katman geri dönüşümlü hamurdan; gözle görünmez ama kutunun kalınlığını ve mukavemetini taşıyan katman o.

İki katman üst üste binince dubleks, tripleksten ince olduğu hâlde yeterince sert. Kutu, kozmetik ambalajı, ilaç kutusu, gıda kutusu; çoğu ürün ambalajı dublekste çözülecek. Piyasada en çok elimizden geçen ambalaj kartonu bu.

Gramaj arttıkça dubleks kalınlaşacak, daha ağır ürünü kaldıracak. Elektronik aksesuar kutusundan parfüm kutusuna kadar geniş bir aralıkta dubleks gördük.

Tripleks karton

Tripleks üç katmanlı: üstte beyaz kuşeli baskı yüzeyi, ortada dolgu, altta bir taşıyıcı katman daha. Üçü bir araya gelince dubleksten kalın ve sert bir karton çıkıyor.

Ağır ürün taşıyan kutu, ayakta durması gereken display, büyük boy ambalaj; işi tripleks alacak. Bir içki kutusu ya da hediyelik ambalaj elde sert bir his verecekse tripleksle çıkıyoruz.

Tripleksin kalınlığı pilyajı zorunlu kılan sebep. Kırım çizgisi olmadan katlanınca yüzey çatlayacak. Kesim tarafında da giyotin yavaşlayacak; kalın kartonda bıçağı acele ettirirseniz kenar bozulacak.

Kraft liner ve test liner

Bu ikisi ayrı bir dünyaya ait. Dubleks ve tripleks gibi düz kartonda durmuyorlar; yerleri oluklu mukavvanın yüzeyi. Oluklu mukavva iki düz kâğıt arasına dalgalı bir kâğıt sıkıştıran bir yapı; o iki düz kâğıda liner deniyor.

Kraft liner birinci elyaftan geliyor, kraft kartonla aynı mantıkla dayanıklı. Ağır yük taşıyan koli ve sevkiyat kutusunda dış yüzey ona kalacak.

Test liner geri dönüşümlü hamurdan. Kraft linerden ucuz, mukavemeti de o kadar düşük. Ağır olmayan yükte ya da kutunun iç yüzeyinde yeterli. Adını mukavemet testinden geçme zorunluluğundan almış.

Bir kolide hem iç hem dış yüzey kraft liner olabilir; dışta kraft liner, içte test liner de yaygın. Kararı kutunun kaç kilo taşıyacağı verecek.

Her katmanın görevi

Çok katmanlı bir kartonu kesitten görün, üç ayrı iş sayarsınız. Üst katman baskı yüzeyi; mürekkebi tutacak ve göze güzel gelecek, o yüzden kaplamalı ve beyaz. Orta katman dolgu; kartona kalınlık ve hacim katıyor, çoğu zaman geri dönüşümlü ucuz hamurdan. Alt katman mukavemet; kutu taşınırken eğilip kırılmasın diye orada.

Bu üçlü ayrım tek katmanlı kraftta da bir ölçüde geçerli, orada üçünü de aynı hamur karşılayacak. Katmanlı kartonun kazancı her işi ayrı malzemeye yükleyip toplam parayı aşağı çekmesi.

Deneyimli bir baskı ustası katmanları elle ayırır. Kenardan bir parça koparıp kesite baktı mı kaç katman var, orta katın rengi ne, kalınlık ne kadar, hepsini görecek.

Hangi ürün hangi kartonu ister

Gıda ambalajında dubleks ve tripleks yaygın. Doğrudan gıdayla temas eden yüzeyde ise gıdaya uygun sertifikalı hamur şartı var. Un paketi ya da çikolata kutusu o sertifikayı taşıyan kartondan çıkacak.

Kozmetikte görünüm önde. Dubleksin pürüzsüz kuşeli yüzü ve üstüne çekilen lak ya da folyo bu sektörün standardı. Parfüm ve krem kutularının çoğu buradan.

Elektronikte belirleyici olan ağırlık ve darbe. Tripleks ya da oluklu mukavvayla desteklenmiş kutular çalışacak; içine köpük ya da karton takoz da girecek.

İlaç kutusunda hem baskı netliği hem mukavemet aranıyor; dubleks ikisini birden verecek. Bir ilaç firmasının kutusunda prospektüs katlama talimatı basılıydı, harfler de küçücüktü. Kuşeli yüzey düzgün olduğu için okunaklı çıktı.

Sektör ne olursa olsun karar iki soruda. Ürün kaç kilo, ambalaj ne kadar süre elde kalacak. Ağır ve uzun ömürlü olan kalın kartona gidecek; hafif ve kısa ömürlü ambalaj ince ve ucuz kartonla yetinecek.

Nem ve saklamanın karton seçimindeki payı

Karton nemi hızlı çeker, en çok da kenarlarından. Yerden yüksekte durmayan bir palet altındaki kartona nem geçirdi, alt katman dalgalanmaya başladı. En çok dubleks ve tripleksin gri katmanında gördük; kuşeli üst yüzey nemi geç belli etti.

Nemli ortamda bekleyen kraft liner de yüzeyinde küçük kabarcık verdi, oluklu mukavvanın yapıştırıcısı o noktalarda tutmadı. Bir kutu üreticisi sahil kesimindeki tripleks stokunun kenarlarında dalgalanma olduğunu söyledi. Paletleri naylonla sardık, iş büyümeden durdu.

Karton seçerken depolama koşulunu da hesaba katın. Nemli bir bölgeye gidecek ambalaj kalın ve sık dokulu karton ister; kuru ve kontrollü depoya gidecek ambalajda daha ince bir seçenek yeterli.

Baskı yüzeyinin pürüzsüzlüğü ne değiştirir

Kuşeli üst katmanın pürüzsüzlüğü baskı kalitesini doğrudan belirleyecek. Yüzey düzeldikçe mürekkep eşit yayılacak, ince yazı ve küçük punto netleşecek. Ucuz bir dubleksin üst katmanı kalın bir tripleksinkinden bazen daha pürüzsüz çıkıyor; iş yalnız katman sayısına bağlı değil.

Baskı öncesi numune isteyen firmalar yüzeyi parmak ucuyla yokluyor. Pürüzlü yüzeyde ince çizgili barkod ya da küçük punto bulanıklaşacak. Barkod taşıyan kutularda yüzey pürüzsüzlüğüne ayrıca bakın.