Kabartma kesim kalıbı: ikisi aynı tahtada

Aynı kalıpta ne var

Kesim kalıbının üstünde kesim çeliğiyle pilyaj çeliği yan yana. Bazı kalıplara bir de kabartma ekleriz, atölye ağzıyla gofre. Üstten inen erkek kalıp deseni taşıyor, altta duran dişi kalıp o desenin tersini alıyor. Karton iki yüzey arasında sıkışıyor, yüzeyde kabarık bir desen.

Dişi kalıp genelde epoksi ya da özel bir reçine dökümü. Erkek kalıptaki desen ne kadar ince işlenmişse dişi kalıp da o inceliği yakalamalı. İkisinin arasında karton kalınlığına göre birkaç onda milimetrelik boşluk kalmalı.

Kalıp malzemesi ve derinlik ayarı kabartma kalıbı rehberinde; yüzey görünümü ile işlem sırası kabartma ve gofre rehberinde ayrı ayrı anlatılıyor.

Hizalamanın zoru

Kesimle kabartma aynı istasyonda buluşunca hizalama toleransı daralıyor. Kesim çeliği kartonu keserken kabartma deseni de aynı anda basar; ikisinin birbirine göre konumunda milimetrenin çok altında bir hassasiyet gerek. Kontra kalıbın kesim çeliğiyle çakışması hem kalıba hem kesim hattına zarar demek.

Geçen ay bir kozmetik kutusunda tam bu sorunu yaşadık. Kabartma deseni kutunun köşesine çok yakın çizilmişti, kesim çeliğine birkaç milimetre kala duruyordu. Kalıpçı ilk denemede kontra kalıbı kesim hattına o kadar yakın döktü ki baskı sırasında kenar ezildi. Deseni birkaç milimetre içeri çektik, ikinci kalıpta iz kalmadı.

Ayrı istasyonda çalışmak

Bazı işlerde kabartmayı ayrı bir geçişte yaparız, kesimden önce ya da sonra. Kalıp maliyeti artıyor; iki ayrı kalıp ya da iki ayrı çelik dizilimi çıkar karşınıza. Karşılığında hizalama riski düşük; kabartma deseni kesim toleransından bağımsız.

Karar işin ölçüsünde. Küçük bir davetiyede ya da etiket kartında tek kalıp çoğu zaman yeter. Büyük kutularda, bir de desen kesim hattına yakın çizilmişse ayrı geçiş daha güvenli. Bunu matris seçimini planlarken kalıpçınızla birlikte konuşun, çünkü matris kanalının yeri de kabartma bölgesine bağlı.

Maliyetin kaynağı

Kesimle kabartma tek kalıpta çalışınca fiyat tek kalıp üzerinden, ama kalıpçının işçiliği iki katı. Kesim çeliği dizilirken kabartma bölgesi ayrı bir dikkat ister; kontra kalıbın ölçüleri kesim çeliğinin milimetrik konumuna göre çizilmeli. Ayrı istasyona geçtiğinizde iki kalıp ya da tek kalıpta iki geçiş gerekli; pres süresi de iş süresi de uzun.

Baskı tarafında da durum ayrı. Tek geçişli kalıplarda operatör tek bir basınç ayarlar; hem kesim hem kabartma o basınçla çıkıyor. İnce desenlerde bu bazen yetmez: kabartma net çıkmaz ya da kesim kenarı zayıf kalır. İki geçişli işlerde her aşama kendi basıncıyla çalışır, sonucu daha kolay kontrol edersiniz.

Çizim aşamasında dikkat edilenler

Kabartma desenini çizerken kesim hattından pay bırakın. Desen kesim çizgisine bitişik gelirse kontra kalıp o noktada inceliyor; dökümden çıkan kenar kırılgan. Payı tasarımcıyla erkenden konuşursanız kalıp aşamasında yeniden çizim yapmazsınız.

Kabartma yüksekliği de karton kalınlığına bağlı. İnce kartonda derin bir kabartma denediğinizde yüzey kâğıdı çatlıyor, bazen yırtılıyor. Kalın kartonda aynı derinlik rahat. Numune basmadan bu konuda kesin konuşamayız; atölyede küçük bir deneme parçası şart.