Kesimde ayarlama kâğıdı nasıl yapılır

Neden gerekli

Ne kalıp tahtası kusursuz düz gelir, ne presin alt tablası. Tahtada milimetrenin küçük kesirleri kadar dalgalanma var, makinenin baskı yüzeyinde de küçük sapmalar. Kalıbı tek düzlemde bastırdığınızda çelik bir bölgede kartona tam değmez, öteki bölgede fazla yüklenir. Bir köşede kesim tertemiz, öteki köşede karton yarım kesilmiş; o parçayı tabakadan sökemezsiniz.

Bu farkın çaresi ayarlama kâğıdı. Az bastıran bölgenin altına ince kâğıt ekleyin. Kazanç birkaç onda milimetre; çeliğin kartona oturması için o kadarı yeterli.

Ayarlama sırası

İlk iş boş bir turda iz almak. Kalıbın altına karbon kâğıdı ya da mürekkepli bir gösterge kâğıdı koyun, bir kez bastırın. Çıkan izi masaya yayıp okuyun: bazı hatlar koyu ve derin çıkmış, bazıları hafif, bazı yerde neredeyse hiç iz yok.

İzi zayıf çıkan bölgenin altına ince bir kâğıt şeridi yapıştırın, kalıbı tekrar bastırın. İz hâlâ cılızsa bir kat daha koyun. Koyu ve derin iz veren yerde takviyeyi azaltın; orada basınç zaten fazla. Toplamda üç beş tekrar. Her turda gösterge kâğıdını yeniden okuyun, iz eşitlenene kadar katları ince ince oynatın.

Geçen ay bir davetiye kutusunun kalıbında köşelerden biri hiç kesmedi, ortadaki kesimler tertemizdi. Gösterge kâğıdına baktık, o köşede iz yok denecek kadar azdı; tahtanın orası hafif çukurdu. İki kat ince kâğıt ekleyip tekrar denedik, üçüncü turda köşe de düzeldi.

Yeniden bakma zamanı

Uzun bir seri boyunca ayar genelde yerinde. Ama tahta zamanla nem alıp şekil değiştirdi mi ayar bozuluyor; makine bakımdan geçince baskı yüzeyi de oynamış oluyor. Kesim kenarında daha önce görmediğiniz bir tüylenme ya da köşede tam ayrılmayan bir parça fark ederseniz önce kesim basıncına bakın; iz sürüyorsa ayarlama kâğıdını baştan alın. Bobst gibi otomatik makinelerde tur daha kısa; basınç haritasını ekrandan okuyabilirsiniz.

Kalıp değişti mi ayarlama kâğıdı da baştan yapılmalı. Eski kalıbın haritası yenisine uymaz. Aynı çelik dizilimiyle çalışan işlerde bile birkaç onda milimetrelik kayma mümkün. Operatörler bu yüzden "aynı kalıp, aynı ayar" deyip turu atlamamalı.

Hangi kâğıt

Ayarlama şeridi için özel bir kâğıt aramayın; atölyede duran ince kraft ya da yapışkanlı bant şeridi yeterli. Kalınlığı bilmek şart; kalıpçı her katın altı ne kadar yükselttiğini akılda tutmalı. Karışık kalınlıkta parça kullanırsanız hangi bölgeye kaç kat koyduğunuzu unutursunuz, sonraki turda baştan başlarsınız. Bazı atölyelerde tek tip, standart kalınlıkta şerit var; kalıbın haritası da bir kâğıda çizilmiş hâlde dosyada saklı.