Bobst kesim ayarı: basınç ve hizalama

Tabakanın makine içindeki yolu

Vantuzlu başlık, besleme masasındaki istifin en üstünden bir tabaka çekiyor. İki tabakanın birlikte kalkmasına hava üflemeli ayırıcılar engel. Tek tabaka zincir kavramalarına teslim. Zincir tabakayı sabit hızla kesim istasyonuna taşır; hizadan önden ve yandan gelen mesnetler sorumlu.

Kesim istasyonunda üstten inen kalıp tahtası tabakanın üzerine oturuyor; kesim çeliği kartonu kesiyor, pilyaj ve varsa perforaj hatlarını aynı vuruşta basıyor. Kalıp yukarı kalkınca tabaka sıyırma istasyonuna geçer, orada lastik parmaklar ya da iğneli çerçeve iskarta ağını tabakadan çekip alır. Son durakta ürünle iskarta ayrı ayrı istiflenir; istif yüksekliğini teslim masasındaki fotoselden izleyebilirsiniz.

Dört köşe basıncının sebebi

Kalıp tahtasıyla presin alt tablası arasında tam bir paralellik yok. Tahta hafifçe eğri gelmiş olabilir; tablanın yüzeyinde de mikron seviyesinde sapmalar. Basıncı bu yüzden dört köşeden ayrı ayrı veririz, tek düğmeye bırakmayız. Her köşenin değerini panelden girin, sonra bir deneme kesimiyle doğrulayın.

Geçen ay bir ilaç kutusu geldi; kısa tirajlı bir işti ama kalıp yeni kesilmişti. İlk deneme tabakasında sol üst köşe tam kesmedi, karton bir uçtan ayrılmadı. Operatör o köşenin basıncını kademeli artırdı, üç deneme sonra dört köşe de eşit kesti. Tek düğmeyle bütün masayı kaldırsak sağ taraf fazla basınç yiyecekti, kartonda beyazlama çıkacaktı.

Ayarlama kâğıdının işi

Kalıp masaya ilk oturduğunda basınç her noktada eşit dağılmaz. Bazı bölgeler fazla basıyor, bazıları zayıf kalıyor; farkın kaynağı kalıbın kendi yapısı ve tahtanın düzlemi. Farkı elle ayarlama kâğıdı kapatıyor. Kâğıt ve karton şeritleri kat kat kalıbın altına, bazen üstüne.

İşlemin sırası şöyle. Önce karbon kâğıdını ya da gösterge kâğıdını kalıba koyup bir baskı alın. Bıraktığı izin yoğunluğunu köşe köşe okuyun: koyu iz fazla basıncın işareti, açık ya da hiç olmayan iz zayıf noktanın. Zayıf noktaların altına ince kâğıt parçaları ekleyip iz eşitlenene kadar denemeyi tekrarlayın. Bunu her yeni kalıpta baştan yaparız; eski bir kalıp aynı makineye geri dönse bile çoğu zaman küçük bir düzeltme gerek.

Tabaka hizalaması: mesnetler ve yan mengene

Kesim doğru olsa bile tabaka istasyona eğri girerse baskı görseliyle kesim çizgisi birbirinden kaçıyor. Önden gelen mesnet tabakanın ön kenarını durduruyor, yandaki mengene onu yana itip sabit bir referans kenara bastırıyor. İkisinin işi bir: her tabaka aynı konumda içeri girmeli.

Mengene baskısı fazla gelirse tabakanın kenarı kırışır, az gelirse tabaka kayıp kesim registerden çıkar. Kâğıt kalınlığı değişince bu ayarı da elden geçirin; kalın kartonla ince kartondan aynı mengene basıncını beklemeyin.

Ayar sırasında sık çıkan durumlar

Tablodaki hiçbir satırın tek bir sebebi yok. Çoğu zaman iki üç etken üst üste. Operatör deneme tabakasını elden geçirdi, hangi köşeyi ve hangi ayarı önce düzelteceğine orada karar verdi.

Hız ile kurulum süresi arasındaki denge

Bobst tipi makineler saatte binlerce tabaka geçirir, ama o hıza varmadan önce kurulum gerek. Kurulumda yapılacaklar: kalıbı masaya bağlamak, mesnetleri kâğıt ölçüsüne göre kaydırmak, dört köşe basıncını sıfırdan aramak. Kısa tirajlı bir işte kurulum kesimin kendisinden uzun. Operatörün ilk baktığı yer toplam adet; kurulumun titizliği de ona göre.

Kurulumda acele edilen işlerde hatanın çıktığı yer genelde ilk yüz elli tabaka. Makineyi sonradan durdurup baştan ayar yapmak toplamda daha pahalı. Bir kesimhane ustası bunu şöyle anlatmıştı: on dakika erken durup köşeye bakmak, bin tabaka sonra hepsini elden geçirmekten ucuz.

Kalıp değişiminde bakılacaklar

İşten işe geçişte kalıp da yeni. Makineyi her seferinde sıfırdan hizalamıyoruz; köşe basınçlarını yeniden kontrol etmek yeterli. Yeni kalıbın tahtası eskisinden birkaç onda milimetre farklı gelebilir; köşe değerlerinde de o kadar bir düzeltme gerek. Kalıbı masaya bağladıktan sonra birkaç deneme tabakası geçirin, ayarı doğrulayın, üretime ondan sonra girin.

Sıyırma istasyonundaki kauçuklar da kalıba özel. Yeni kalıpla eski kauçuklar bazen örtüşmez. İskarta ağı düzgün ayrılmıyorsa önce buraya bakın; dört köşe basıncına geçmeden sıyırma tarafını elden geçirin.

Tiraj büyüdükçe ayarın ağırlığı

Kısa tirajda bir iki köşe biraz zayıf kesse operatör elle ayırıp geçer, kayıp küçük. Bin, beş bin tabakalık işte aynı hata katlanarak büyüyor; kesim hızlandıkça kontrole ayrılan zaman da kısalıyor. Yüksek tirajlı işlerde ilk yüz tabakayı bu yüzden kontrol için ayırın, dört köşeyi ve ayarlama kâğıdını son kez o tabakalar üzerinden doğrulayın.

Kesim basıncı ile ilgili genel kuralları ayrı bir yazıda topladık. Burada Bobst'a özgü dört köşe ayarını ve ayarlama kâğıdının kalıp altına giriş mantığını anlattık.

Operatör deneyiminin yeri

Makine köşe basınçlarını panelden gösterse de son söz hâlâ operatörün. Panel bir sayı verir; doğru olup olmadığının cevabı deneme tabakasında. İki operatör aynı kalıp ve aynı kartonla ayrı köşe değerleri kullanıp ikisi de doğru sonuca varabilir, çünkü kalıbın kendine has küçük farkları makineden makineye de değişik.

Yeni başlayan bir operatör ayarlama kâğıdını ilk turlarda yanlış okudu; koyu izi hafif sanıp fazladan basınç ekledi. Çare pratik: birkaç kalıpla deneyin, iz okuması yerine otursun. Deneyimli bir operatör bazen kâğıda bakmadan, yalnız kesilen tabakanın kenarına dokunarak hangi köşenin zayıf kaldığını söylüyor.

Bakım ve temizliğin ayara etkisi

Kesim istasyonundaki toz ve karton kırıntısı zamanla mesnetlerin ve mengenenin altında birikir. Birikinti tabakanın tam oturmasını engelliyor; köşe basıncı doğru olsa bile kesimde küçük bir kayma görürsünüz. Vardiya sonunda kesim istasyonunu temizlemek bu yüzden ayarın bir parçası, ayrı bir bakım işi saymayız.

Alt tablanın yüzeyinde sertleşmiş eski karton izi de küçük bir tümsek demek. Tümseğin olduğu yerde basınç fazla, çevresinde düşük. Düzenli temizlikle bu sürprizleri seyrekleştirir, ayar tablosunu kararlı tutarsınız.

Bazı atölyeler vardiya değişiminde kısa bir kontrol listesi kullanıyor: mesnetler temiz mi, sıyırma kauçukları yerinde mi, son deneme tabakası ne zaman alındı. Liste beş dakikalık; sonraki vardiya sıfırdan hata aramasın.