Matbaa kesim makinesi türleri

Otomatik düz yataklı: Bobst tipi makineler

Besleme, kesim ve teslim tek hatta bağlı. Tabaka istiften çekiliyor, kesim istasyonundan geçiyor, karşı taraftaki istifte toplanıyor. Operatör ayarı kurup makineyi başlattıktan sonra işi kontrolden ibaret. Yüksek tirajlı kutu ve karton işlerini bu hatta veriyoruz; saatte binlerce tabaka.

Kalıp maliyeti öteki türlerin üstünde, çünkü tahta büyük, çelik dizimi de hassas olmak zorunda. Buna karşılık işçilik saati düşük; bir operatörün önünde birden fazla makine.

Yarı otomatik düz yataklı

Beslemeyi operatör yapıyor, tabakayı kesim masasına elle koyuyor; kesim ve çoğu zaman teslim makinede. Numune işlerinde, kısa tirajda ve prova kesiminde bu tezgâhlara döneriz. Bir müşterimiz üç yıl boyunca aynı kutuyu hep yarı otomatikte kestirdi. Tiraj hiç bin adedi geçmedi; otomatik hattın kalıp masrafını o adet karşılamazdı.

Her tabaka elle konduğu için hız otomatik makinenin gerisinde. Buna karşılık kurulum basit, küçük atölye için giriş maliyeti de düşük.

Tipo makineler

Silindirik ya da platen tipi eski nesil kesim ve baskı makinelerine tipo diyoruz. Bugün çoğu atölyede ana kesim makinesi sayılmıyorlar; küçük iş ve numune için hâlâ ayakta. Bazı atölyelerde eski bir tipo köşede duruyor, yılda birkaç kez, tek renk baskı ya da basit bir kesim için.

Tipo makinelerin ayarı elle. Ayarlama kâğıdı mantığı burada da geçerli, otomasyon yok. Sonuç doğrudan operatörün elinde.

Makine seçiminin ürüne etkisi

Kutu ve ambalaj işlerinde otomatik düz yataklı çoğu zaman yeter; kalıp düz, karton ölçüsü de standart tabaka boyutunda. Rulo hâlinde gelen etiket işi bu düzeni bozuyor; bobinden kesim ayrı bir makine mantığına bağlı. Bir atölye hem kutu hem etiket işi yapıyorsa iki ayrı hat tutmak zorunda: düz yataklı ve rotatif.

Kabartma ya da sıcak yaldız gibi ek işlemler de bu seçimin parçası. Bazı işler tek geçişte kesimle kabartmayı birlikte istiyor; kalıbın hem kesim hem kabartma çeliğini taşıması gerek. Böyle bir kalıp genelde otomatik düz yataklıda çalışır, yarı otomatik tezgâhta aynı hassasiyeti tutturamazsınız.

Rotatif kesim

Rotatif makinede kalıpçı kalıbı döner bir silindire takıyor; düz tahta oraya girmez. Bobin hâlindeki malzeme sürekli akışla silindirin altından geçiyor, kesim de bu hareket sırasında. Etiket ve yüksek tirajlı ambalaj işlerinde rotatife gidiyoruz; hız düz yataklının çok üstünde. Malzeme durmadan aktığı için makine bir kez hızlandıktan sonra saatlik adet düz yataklının kat kat üzerinde.

Döner kalıp üretimi ayrı bir uzmanlık istiyor, maliyeti de işin tekrar sayısına bağlı. Kısa tirajda rotatif kalıp masrafını çıkarmıyor; tiraj arttıkça hesap otomatik düz yataklının aleyhine dönüyor.

Kalıp maliyetinin karara etkisi

Otomatik düz yataklı için kesilen bir kalıp yarı otomatikte de dönüyor; tahta ölçüsü ve çelik dizimi genelde ortak. Fark makine tarafında kalıyor, hızda ve otomasyon seviyesinde. Rotatif tarafta durum başka: döner kalıp ayrı bir üretim süreci istiyor, maliyetini tirajla birlikte tartmalısınız. Küçük bir siparişte rotatif kalıba yatırım çıkmıyor; tiraj büyüdükçe o masraf birim başına dağılır.

Bir müşteri geçen yıl etiket işini önce düz yataklıda kestiriyordu, tiraj on binleri geçince rotatife geçmeyi düşündü. Hesapladık: kalıp parası fazlaydı, birim işçilik o kadar düştü ki toplam aşağı geldi. Her işte hesap böyle çıkmadı; tiraj eşiği ürüne göre oynadı.

Hangi iş hangi makinede

Kararı tek başına makine hızına bakarak vermeyin. Kalıp parası, kurulum süresi ve tirajın kendisi birlikte tartılmalı. Bobst kesim ayarı yazısında otomatik düz yataklının ayar mantığını ayrıca anlattık.

Bir tezgâhtan öbürüne geçiş kararı

Çoğu atölyenin başlangıcı tek makine; ikincisi, üçüncüsü iş hacmi büyüdükçe. Yarı otomatikte dönen bir iş belirli bir adede ulaşınca otomatik hatta taşınıyor; kalıp aynı, değişen makine. Bu geçişte kalıp masrafıyla işçilik tasarrufu yan yana konmalı. Sabit bir eşik yok; her atölye kendi maliyet yapısına göre karar vermeli.

Bazı işler hiçbir zaman otomatiğe geçmiyor; tiraj hep düşük ya da ürün çeşidi çok sık değişken. Kalıbın sık değiştiği işlerde yarı otomatik tezgâhın kurulum kolaylığı, otomatik hattın hızından daha değerli. Kararı veren işin kendisi; makine ondan sonra.