Kabartma kalıbı: erkek ve dişi

Erkek ve dişi kalıp

Kabartma, kartonun iki kalıp arasında sıkışmasıyla oluşacak. Erkek kalıp deseni dışa doğru çıkarmalı, dişi kalıp aynı deseni tersinden karşılamalı ve içe doğru çukur bırakmalı. Karton ikisinin arasından geçerken desen her iki yüze de basacak.

Erkek kalıp genelde pirinçten. Dişi kalıp bazen aynı malzemeden, bazen daha yumuşak bir kompozitten. İkisi de aynı ısıtıcı plakaya bağlı; karton aralarında sıcak preslenip şeklini alacak.

Hizalama

Erkek ile dişi birbirine tam oturmalı. Bir milimetrelik kayma desenin kenarındaki keskinliği yiyecek, bazen kartonu yırtacak. Kalıp bu yüzden ilk kurulumda uzun bir hizalamadan geçmeli.

Bir ambalaj işinde altın yaldızla kabartma birlikte istenmişti. Yaldız hizası yarım milim kaymıştı, kabartılan desenle yaldız üst üste düşmedi. Kalıpları söküp yeniden hizaladık, kayma geçmedi. Sebebini sonunda foyanın besleme hızında bulduk. İki gün deneme yaptık, hızı ayarlayıp tutturduk.

Paketleme ve derinlik

Kabartma derinliğini ince bir kağıt tabakasıyla ayarlıyoruz; buna paketleme deniyor. Erkek kalıbın arkasına ince kağıt parçaları ekleyip derinliği kademe kademe açarsınız. Fazla derin bir kabartma kartonu incelecek, bazı gramajlarda delecek.

Kalın karton derin kabartmayı kaldırmalı, ince kartonda yüzeysel bir izle yetinmelisiniz. Karton cinsini baştan yazmazsanız kalıpçı derinliği tahminle kuracak, düzeltme deneme baskısına kalacak.

Paketleme derinliğin yanında desenin keskinliğini de kuracak. Az paketlenmiş kalıpta desen hafif ve yumuşak, ince bir gölge gibi. Fazla paketlenmişte desen keskin, ama karton gerilme sınırına yaklaşmış olacak; kenar çizgilerinde ince çatlaklar başlayacak. Doğru nokta genelde birkaç deneme baskısıyla belli.

Ne zaman uygun

Kabartma iki ayrı parça istediği için tek yönlü kesim kalıbından pahalı. Küçük bir logo için bile iki kalıp gerekli; çok küçük adetlerde bu masraf kendini çıkarmaz.

Tekrar eden bir ambalaj işinde ya da davetiye gibi az adetli ama katma değeri yüksek işlerde kabartma kalıbı yerini bulacak. Ambalaj bir kez daha basılacaksa aynı kalıp çiftini saklayın, sonra yeniden kullanırsınız.

Yüzey, karton ve işlem sırasını kabartma ve gofre uygulamasında; kesimle aynı tahtaya alma kararını kesimle birlikte kabartma rehberinde bulabilirsiniz.

Kalıp malzemesi

Pirinç kalıp keskin ve ince çizgili desende iyi sonuç veriyor, aşınmaya da dayanıklı. Bakır daha yumuşak ve daha hızlı işleniyor; hazırlık süresi kısaldığı için düşük adetli işlerde bakıra gidilmeli. Kompozit dişi kalıp ısıya dayanıklı bir reçineden; tekrar eden işlerde erkek kalıpla uzun süre uyumlu kalacak.

Malzemeyi tirajla birlikte düşünün. Bir kerelik davetiye işinde bakır yeterli; yılda birkaç kez dönen bir ambalaj işinde pirinç uzun vadede daha az bakım isteyecek.

Tek yönlü kabartma

Bazı işlerde dişi kalıbın yerini sert bir kâğıt matris alacak; buna kör kabartma ya da blind emboss deniyor. Burada yalnız erkek kalıp metalden, karşı yüzeyi ısıya dayanıklı bir kağıt matris karşılamalı. Maliyet düşecek, ama hizalama toleransı daralacak ve kağıt matris zamanla aşınıp deseni yumuşatacak.

Bir davetiye atölyesi düşük adetli işlerde bu yolu seçti, çünkü kağıt matris hazırlığı metal dişi kalıptan çok hızlı. Yüksek adetli ambalajda matris çabuk aşındığı için kalıcı çözüm yine metal dişi kalıp.

Kör kabartma ile sıcak yaldız aynı işte de buluşabiliyor; desen hem kabarık hem yaldızlı. İkisini tek geçişte yapmayın, çünkü ısı ve basınç ayarları ayrı. Çoğu atölye önce kabartmayı yapıyor, kartonu soğutuyor, yaldızı ikinci geçişte veriyor.

Isı ve besleme hızı

Kabartma çoğu zaman mekanik baskıyla kalmaz, ısı da işin içinde. Isıtıcı plaka kartonu yumuşatmalı, desen soğuyunca yerine oturmalı. Plaka soğuk çalışırsa kabartma zamanla düzleşecek, çünkü karton geri esniyor; kalın ve sert kartonlarda bunu daha çabuk görürsünüz.

Besleme hızını ısıyla birlikte kurun. Hızlı geçen karton ısıyı yeterince almadan preslenecek, desen yumuşak çıkacak. Yavaş geçen karton fazla ısı alıp kenarlarda hafif yanık izi bırakacak. Bu ayar her karton cinsi ve gramaj için ayrı bulunmalı; sabit bir tarif yok.

Kaplamalı kartonlarda ısı bir kat daha dikkat istiyor. Yüzeydeki laminasyon ya da selefon fazla ısıyla buluşunca matlaşacak, bazen hafif kabaracak. Selefonlu bir kutuya kabartma yapacaksanız deneme baskısında hem desene hem yüzeye ayrı ayrı bakın.

Kabartma kalıpları da kesim kalıpları gibi düz ve kuru durmalı. Metal yüzeyde nem pas yapacak, pas da kendini desenin ince çizgilerinde hemen belli edecek. Bir ambalaj müşterisi kalıp çiftini nemli bir depoda bir sezon beklettiydi; dişi kalıbın iç yüzeyinde ince pas noktaları çıktı, bir sonraki baskıda o noktalar kartonun üstünde küçük lekeler bıraktı.