Kâğıtta nem: dalgalanma ve statik

Kağıt neden nem alıp verir

Kağıdın ham maddesi selüloz lifi, lif de havadaki nemi içine çeken bir yapı. Bunun adı higroskopik davranış. Bağıl nem yükselince kağıt havadan su alacak, düşünce geri verecek. Tabaka bu alışverişi tek başına yapmıyor; üst üste duran her forma komşusundan farklı hızda etkileniyor.

Nemli atölyede kâğıdın kenarları dalgalanacak, ortası düz kalacak. Bunun adı kokartlaşma; kenarlar ortadan önce nem aldığı için genişliyor. Kuru ortamda tersi olacak: kağıt kasılacak, kenarları sertleşecek. Sertleşen kağıt bir de statik tutuyor; form tutucularda birbirine yapışan tabakaların kaynağı orası.

Geçen kış bir kartvizit işi geldi, paketi açar açmaz kenarların hafifçe kalktığını gördük. Kağıt kalorifer peteğinin dibindeki bir rafta bekletilmiş. Atölyeye girer girmez de düzelmedi; iki gün orta rafta dinlendirdik, ancak o zaman yattı.

Baskı öncesi kağıdı ortama alıştırmak

Kağıt paketten çıktığı anda atölyenin neminde değil. Paketleme başka bir yerde, belki başka bir mevsimde yapılmış. Baskıya girmeden önce kağıdı ambalajından çıkarın, makinenin bulunduğu ortamda bir süre bekletin. Bu işin adı aklimasyon; kağıt o sürede atölyenin nemine ve sıcaklığına yavaşça uyacak.

Bekleme süresini tabaka kalınlığı ve paket boyutu belirliyor: kalın karton ince kâğıttan uzun bekleyecek. Acele işte süre kısaldığında kâğıt nem dengesini makinenin üstünde arıyor. Kayan ve kıvrılan formaların çoğu buradan.

Atölye pratiğinde bağıl nem %45 ile %55 arasında, sıcaklık 20 ile 23°C civarında tutulmalı. Aralığın işi kâğıdı ne kastırmak ne gevşetmek. Kışın kalorifer havayı kurutacak, yazın nem yükselecek; iki mevsimde de aynı sonuca varmak için atölyenin nemini ölçüp izleyin.

Baskıda ve kesimde nemin işi

Ofset baskıda nemli kâğıt kıvrılacak, silindire düzgün girmeyecek. Tutmayan forma yığında kayma başlatır, tram noktalarını kaydırır, renk dengesini bozar. Kasılmış kuru kağıt ise statik yüzünden tek tek ayrılmıyor; besleyiciye çift, bazen üçlü girecek.

Kesimde fark hemen belli. Nemli kâğıt bıçağın altında yapışkan davranıyor; kesim yüzeyi pürüzlü, bıçak da körelmiş gibi. Kuru ve statik yüklü kağıt ise yığından tek tek fırlayacak, düzgün istif tutmayacak.

Bir müşterimiz her sipariş için aynı kartonu farklı depolardan alıyordu. İlk parti sorunsuz basılırken ikinci parti sürekli kıvrıldı. Karton aynıydı, depoların nemi ayrıydı. Kartonu bir gün önceden basım atölyesine getirtmeye başladık, sorun orada bitti.

Kâğıdın hangi yüzü dışa baksın diye tartışılan işlerde bile asıl mesele çoğu zaman nem. Kıvrılan tabakayı ters çevirip denemek geçici bir çare; nem dengesi bozuksa kıvrım kısa sürede geri gelecek. Kalıcı çözüm için kağıdı doğru nemde tutun.

Depolama ve mevsim etkisi

Kağıt paketleri ambalajından çıkana kadar dış ortamın nemine kapalı. Ambalaj açıldığı andan itibaren tabaka atölyenin havasıyla temasta, alışveriş de o anda başlayacak. Paketi kullanacağınız gün açın, hazırlıksız bekletmeyin.

Kışın kaloriferle ısınan atölyede hava kurur, kâğıt hızla nem kaybeder. Yazın nem yükseliyor; sabah erken açılan atölyede tabakalar hafif nemli. Depo tarafındaki ayrıntıyı kâğıt depolama sayfasına ayırdık. İki mevsimde de ortamı nem ölçerle takip edin; göz kararı burada yetersiz.

Kağıt paketleri rafta yatay ve düz zeminde durmalı. Dik duran paket kenarından nem alıp verecek, alt ve üst kenarları ayrı davranmaya başlayacak. Depoda kağıdı su borusuna, dış duvara ve ısıtıcıya yakın raflardan uzak tutun.