Kutu sırtında karton çatlaması

Lif yönü etkisi

Kırım hattı lif yönüne dik gidince karton o çizgide direnecek. Katlanırken iç yüzey çeker, baskı tabakası yer yer çatlayacak. Aynı kalıp, aynı karton; tabakadaki dönüş yönü değişince sonuç bambaşka. Bir baskı ustası bunu fark etmeden bir haftalık işi bastı. Teslimattan sonra müşteri arayınca kaynağı aradık, tabaka o hafta ters lif yönünde gelmişti.

Lif yönünü elle kontrol etmenin bir yolu şu: kartonun bir köşesini hafifçe nemlendirip bükün. Lif yönünde direnç az, dik yönde karton sert. Tedarikçiden gelen her yeni partide bu kontrolü tekrarlayın. Aynı marka bile farklı tarihlerde farklı sarım yönüyle gelebiliyor.

Pilyaj derinliği ve genişliği

Pilyaj hattı kartonu kesmeden bir iz açar, karton o izden katlanacak. İz derin açılırsa karton orada incelecek, çatlak da büyüyecek. Sığ açılırsa karton düzgün katlanmayacak; kırım hattının dışına taşan bir çatlak çıkacak. Doğru derinliği karton kalınlığı belirleyecek, kalın kartonda kanal daha geniş.

Ham karton, matris kanalı ve bıçak profili için pilyaj çatlaması teşhis sırasına bakın.

Kalıp lastiği de ayara giren bir kalem. Sert lastik pilyajı fazla bastırıp kartonu zayıflatacak.

Matbaa basıncı da pilyajın derinliğine giriyor. Kesim ve pilyaj aynı vuruşta olduğundan, kesim için ayarlanan yüksek basınç pilyaj kanalına da aynı şiddette inecek. Bazı atölyeler kesimle pilyajı ayrı bıçak sıralarında tutuyor, basıncı da ayrı ayrı veriyor.

Baskı katmanı ve laminasyon

Üstüne kalın mürekkep ya da selefon geçen kutularda çatlak daha çok göze batacak; bu katmanlar kartondan az esniyor. Kırım hattı üstündeki baskı yoğunluğunu azaltın, ya da o hatta kırım öncesi ayrı bir işlem uygulayın.

Mat selefon parlağa göre çatlağı biraz gizleyecek, yüzey ışığı dağıttığı için. Koyu renkli baskıda ise çatlak açık renklere göre daha çok belli; beyaz karton içeriden dışarı vuracak.

Nasıl önlenir

Açınımı çizerken kırım hattını lif yönüne paralel planlayın. Kalıpçıya karton tipini ve kalınlığını doğru bildirin, pilyaj derinliğini ona göre kursun. Numunede sırt hattını birkaç kez açıp kapayın; seri üretime geçmeden önce yapılacak en ucuz test bu.

Kanal genişliğini de kartonla birlikte düşünün. Dar kanal kalın kartonu zorlayacak. Geniş kanal ince kartonda gevşek bir katlanma bırakacak, kutunun köşesi de tam oturmayacak. Kalıpçılar bu yüzden karton kalınlığı değişince matrisi de değiştiriyor; aynı matrisle her kalınlığa gitmek mümkün değil.

Kartonun nemi de sonucu oynatıyor. Nemli karton kırılırken esner, çatlak az kalacak. Çok kuru karton gevrek; aynı pilyaj ayarında bile çatlayacak. Yüksek nemde bekleyen bir partiyle kuru depoda bekleyen aynı karton, aynı kalıptan farklı çıkacak.

Çift kırım çözümü

Bazı kalın kartonlarda tek kırım hattı yetmeyecek. Sırt bölgesine iki paralel hat açılır, aralarındaki dar şerit katlanma yükünü paylaşacak. Tek hatta binen gerilim böylece ikiye bölünecek. Kalın oluklu mukavvada bu yöntem neredeyse standart.

Çift kırım kutunun sırtında hafif bir yuvarlaklık bırakacak. Keskin köşe isteyen tasarımlarda bu görünüme yer yok; orada tek hatla devam edip lif yönünü ve derinliği daha titiz ayarlarız.

Çatlamış bir sırt onarılır mı

Basılmış bir kutuda çatlak görülünce geri dönüş yok, o parti üstünde onarım da yok. Elde kalan tek yol şu: kalıpta ve tabaka yönünde düzeltmeyi yapıp bir sonraki baskıda tekrarlamamak. Numune alıp sırt hattını denemek, çatlamış bir partiyi elde tutmaktan çok daha az emek.

Bir gıda kutusu işinde yüz bin adetlik parti basıldıktan sonra sırt çatlağı fark edildi. Düzeltme sonraki baskıya kaldı, o partinin tamamı fireye çıktı. Sırt hattı numunede denense o kayıp hiç olmayacak.

Kilit dili ile ilişkisi

Sırt çatlağı bazen kilit dilinin oturmasıyla da bağlantılı. Sırt çatlayınca kutu hafifçe eğilecek, dilin yuvaya giriş açısı da bozulacak. İkisinin birbirini nasıl çektiği için kilit dili ve kulak ölçüsü sayfasına bakın. Sırt sağlamsa kilit de rahat tutunacak; şikâyet gelen bir kutuda önce sırt hattına, sonra kilide bakılmalı.