Çatlayan pilyaj

Lif yönünü kontrol edin

Kâğıt ve karton her yönde eşit bükülmez. Lif doğrultusunda kolay katlanır; lif yönüne dik katlarsanız karton direniyor, sonuç pilyaj hattı boyunca bir çatlak. Kutu açınımını çizerken sırt katının lif yönüyle aynı doğrultuda gitmesine bakın. Sipariş edilen kartonun lif yönü değiştiyse eski açınımla basılan işte çatlama bir anda başlayacak.

Geçen kış bir baskı geldi; aynı kutu, aynı kalıp, ama karton tedarikçisi değişmişti. Kimse lif yönünü sormamış, yeni rulo enine kesilmiş çıktı. İlk parti sırtta baştan sona çatladı. Kalıpta hiçbir sorun yoktu.

Matris kanalı dar kalmışsa

Matris, pilyaj bıçağının karşısında duran ve kartonu içine gömen kanal. Kanal kartona göre dar seçilirse bıçak kartonu eziyor, lifleri koparıyor. Fazla genişse iz zayıf kalıyor, kutu düzgün katlanmıyor; bu kez ortada çatlak yerine gevşeklik var.

Karton kalınlığı değişince matris de değişecek. Aynı matrisle daha kalın bir kartona geçmek, o kartonu dar kanaldan geçmeye zorlamak demek.

Kanalın uygun olup olmadığını anlamak için basılı bir kutunun sırtına yandan bakın. Katlama izi düzgün ve tek bir çizgide açılıyorsa kanal ölçüsü doğru. İz çatlak bırakıyorsa kanal dar kalmış, bir standart üste çıkın. İz belirsizse ve kutu kendini tutamıyorsa kanal geniş kalmış, bir alt standarda inin. Bazı kalıpçılarda üç dört ayrı matris genişliği hazır durur; deneme orada hızlı.

Kartonun kendi hâli

Kuru karton esnemez, kırılır. Depoda uzun süre bekleyen ya da ısıtmalı bir ortamda duran karton nem kaybediyor; pilyajda bükülmek yerine çatlıyor. Teslimattan hemen sonra basılan işlerde bunu az gördük, çünkü karton hâlâ üretimdeki nemi taşıyor.

Yüksek gramajlı ya da kaplamalı kartonda üst tabakanın davranışı alt kattan farklı; yüzeyde ince bir çatlak. Orada pilyaj derinliğini biraz geri çekin.

Ne yapılır

Önce hangi kartonda ve hangi yönde çatladığına bakın. Lif yönü sorunuysa açınımı döndürmek lazım; bu da tabaka yerleşimini baştan hesaplamak demek. Matris sorunuysa kalıpçı kanalı karton kalınlığına göre değiştirir. Karton kuru geldiyse basımdan önce birkaç saat baskı salonunda beklesin, nem dengesi toparlansın.

Küçük bir test yapıp üç değişkeni tek tek deneyin. Hepsini aynı anda değiştirirseniz hangisinin işe yaradığını bir daha bilemezsiniz.

Çatlak yalnız basılmış ve selefonlanmış kutunun sırtında beliriyorsa kutu sırtı çatlağı rehberi baskı katmanı ile laminasyon etkisini de inceliyor.

Pilyaj bıçağının profili

Pilyaj bıçağının ucu düz durmaz; ince bir sırt çizgisi taşır; profili de karton kalınlığına bağlı. Fazla ince bir sırt kalın kartonda çizgiyi derinleştirmeden geçer; karton bükülürken kırılma noktası rastgele. Katlamadaki düzensiz çatlaklar oradan çıkıyor. Kalıpçıya karton kalınlığını doğru söyleyin, seçim baştan doğru olsun.

Bir başka nokta pilyajın sırt yüksekliği. Sırt matris tabanına fazla yaklaşırsa karton neredeyse kesiliyor, çatlama artık kesin. Fazla uzakta kalırsa iz zayıf, kutunun katlanışı düzensiz. İkisi arasındaki ince ayarı deneme kesimiyle buluyoruz; tek seferde tutturma şansı düşük.

Sebebi doğrulamak

Dört olası sebebi ayırmak için basılan kutunun çatlağına yakından bakın. Çatlak sırt boyunca ince ve düz bir çizgiyse, kenardan kenara tek bir hatta yayılıyorsa lif yönüne ya da matris genişliğine bakın. Çatlak yer yer kesintiliyse, bazı bölgelerde karton bütün duruyorsa mesele karton nemi ya da gramaj farkı. Çatlağın etrafında karton beyazlayıp incelmiş görünüyorsa sırt yüksekliği fazla derin ayarlanmış.

Aynı tirajın farklı bölgelerinden birer kutu alıp yan yana koymak da işe yarayan bir yöntem. Çatlak bütün kutularda aynı yerdeyse kaynak kalıp ya da matris; rastgele dağılıyorsa karton partisi.

Karton partisi değiştiğinde

Aynı gramaj ve aynı cins etiketiyle gelen iki partinin davranışı birbirinden farklı. Lif oranı, nem içeriği ve kaplama kalınlığı üretici tesisine göre küçük farklar taşır. Yıllardır sorunsuz çalışan bir kalıp yeni bir partiyle çatlamaya başladıysa önce kartondan şüphelenin.

Bir mobilya aksesuarı kutusunda üç yıl aynı kalıp sorunsuz çalıştı. Dördüncü yılda tedarikçi aynı gramajda başka bir fabrikadan karton getirdi; ilk parti sırtta baştan sona çatladı. Karton partisini eski tedarikçiye çevirdik, sorun bitti. Kalıba hiç dokunmadık.

Çift pilyaj bir seçenek

Kalın ve sert kartonlarda tek pilyaj hattı yerine birbirine yakın iki hat açmak çatlamaya karşı işe yarayan bir yol. Karton iki hattın arasında bir köprü gibi katlanıyor, gerilim iki hatta paylaşık. Yöntemin kalıba ek bir maliyeti var, buna karşılık kartonu değiştirmeden çatlamayı çözen bir yol.