Matbaa fiyatı nasıl okunur

Fiyatın beş kalemi

Bir kutu ya da etiket teklifinin altında beş kalem. Karton ya da kâğıt malzemesi, baskı işçiliği, kesim kalıbı ya da baskı klişesi, son işlem dediğimiz lak, selefon ve yaldız katmanları, bir de teslim ile nakliye. Her atölye bu beşini kendi yöntemiyle topluyor; kimi teklifte kalemler tek satırda birleşik, kimisinde ayrı ayrı.

Bir müşterimiz üç atölyeden teklif aldı, üçü de ayrı toplam verdi. Kalemleri tek tek sıraya dizince ortaya çıktı: ilk atölye klişe parasını ayrı yazmış, ikincisi baskıya karıştırmış, üçüncüsü hiç eklememiş; klişesi zaten elindeymiş. Farkın çoğu oradan geliyordu.

Malzeme kalemi

Karton ya da kâğıdın kendisi kilogram veya tabaka üzerinden fiyatlı. Gramaj arttıkça, kaplama eklendikçe, özel bir renk ya da doku istendikçe bu kalem yukarı. Standart kuşe kartonla özel bir sentetik malzeme arasındaki fark büyük. Teklifte malzeme cinsi net yazmıyorsa bu kalem sonradan sürpriz demek.

Baskı kalemi

Baskı kaleminin içinde makine saati, mürekkep ve fire payı. Renk sayısı arttıkça, dört renkli baskının yanına özel bir Pantone eklendikçe kalem de o kadar kabarık. Ofsette hazırlık uzun, dijitalde kısa; buna karşılık malzemenin birim maliyeti dijitalde yukarıda. Adet düşükse dijital, yüksekse ofset öne geçen taraf.

Kalıp ve klişe kalemi

Kesim kalıbı kutu işlerinde, klişe flekso baskıda ve kısmi lak, sıcak yaldız gibi işlemlerde devrede. Bu kalem sabit, adede bölünür; adet eşiğiyle doğrudan bağlantılı. Aynı tasarımla tekrar sipariş verirseniz kalem düşüyor, bazen tamamen kalkıyor; kalıp da klişe de atölyede.

Son işlem kalemi

Selefon, lak, yaldız ve kabartma hep bu kalemin içinde. Her biri ayrı bir geçiş, bazen ayrı bir klişe demek. Birden fazla son işlem üst üste binince her birinin kendi maliyeti. Tek tek küçük görünen işlemler birleşince fiyat hatırı sayılır ölçüde yukarıda.

Birim fiyat mı, toplam fiyat mı

Kimi teklifte birim başına kuruş, kimisinde doğrudan toplam tutar. İkisinin taşıdığı bilgi aynı. Birim fiyat üstünden karşılaştırırken sabit kalemlerin adede bölündüğünü aklınızda tutun. Düşük adette birim fiyatın yüksek çıkması normal; bu, atölyenin pahalı çalıştığının işareti sayılmaz, sebebi sabit payın küçük bir adede bölünmesi.

Bin adetlik bir teklifte birim fiyat düşükken elli adetlik aynı üründe yukarıda. Aradaki farkın çoğu adet eşiği mantığından.

Teslim ve süre kalemi

Acele işler sıranın önüne geçtiği için üstünde ek bedel. Normal teslim süresine razı olun, bu kalem kısılsın. Nakliye ise kutunun hacmine ve mesafeye bağlı. Katlanmış hâlde giden bir kutu açınımı, monte gönderilen kutunun yanında çok az hacimli.

Teklifleri karşılaştırırken

İki teklifi yan yana koyarken önce toplam rakama bakmayın; beş kalemin ayrı ayrı yazılıp yazılmadığını görün. Kalemler ayrıysa hangisinin farklı çıktığı ortada. Kalıp ya da klişe elinizde varsa iki atölyeye de söyleyin, fiyatı ona göre istesinler. Yoksa bir teklif boşuna yüksek gelecek.

Aynı malzeme cinsini, aynı adedi ve aynı teslim süresini verin. Bu üçü sabitlenmeden alınan iki teklif zaten başka başka işlerin rakamı.

Çok düşük teklif geldiğinde

Ötekilerden bariz düşük bir teklif gelince önce hangi kalemin eksik olduğuna bakın. Bazen atölye elindeki bir kalıbı ya da fazla stok kartonu kullandığı için gerçekten ucuz. Bazen de son işlem ya da fire payı teklife hiç yazılmamış. İkinci durumda son fatura teklifin üstünde.

Bir müşterimiz üç teklif arasından en düşüğünü seçti. Üretim sırasında selefon isteğinin teklife dahil olmadığı çıktı, ek fatura geldi. O günden sonra her teklifte son işlem kalemini ayrı ayrı yazılı istiyoruz.

Teklifte görünmeyen kalemler

Teklifte hiç geçmeyen, fatura aşamasında ortaya çıkan kalemler de mümkün. Tasarım dosyasında hata varsa ve atölye onu düzeltiyorsa karşılığı ayrı bir dosya hazırlık ücreti. Renk provası isterseniz o da ayrı bir kalem; kimi atölyede ilk prova ücretsiz, ikinciden itibaren faturada. Paketleme de öyle: özel bir kutu içine dizilmiş teslimat isteniyorsa ayrı bir işçilik demek.

Bir tekstil markasının aldığı teklifte bunların hiçbiri yazmıyordu. Üretim bitince dosya düzeltme ve özel paketleme ayrı satırlar olarak faturaya girdi. Teklif isterken bu tür ek kalemlerin olup olmadığını sorun.

Bir teklifi baştan sona okumak

Önce malzeme satırına bakın: gramaj ve cins yazıyor mu? Sonra baskı satırına geçin: renk sayısı belli mi, tek yüz mü çift yüz mü anlaşılıyor mu? Kalıp ya da klişe satırı ayrıysa o kalemin sabit olduğunu, tekrar siparişte düşeceğini bilin. Son işlem satırında hangi katmanların dahil olduğunu tek tek okuyun; "genel son işlem" gibi belirsiz bir ifade görürseniz sorun. Teslim satırında hangi tarihin esas alındığını kontrol edin.

Bu sırayla okumak birkaç dakika. Teklifler arasında gerçek bir karşılaştırmanın tek yolu da bu. Toplam rakama bakıp karar verince hangi kalemin ucuz, hangisinin pahalı olduğu karanlıkta.

Tekrar siparişte fiyat neden değişir

Aynı ürünü ikinci kez bastırınca fiyatın düşmesini bekliyorsanız haklısınız. Düşüş her kalemde eşit değil. Kalıp ve klişe saklanıp tekrar kullanıldığı için o kalem neredeyse yok. Karton fiyatı piyasaya göre oynak; bazen yükselmiş, bazen düşmüş. Baskı ve son işlem işçiliği ise yerinde; makine süresi adede bağlı çünkü.

Bir müşteri iki yıl sonra aynı kutuyu tekrar ısmarladı. Kalıp hâlâ atölyedeydi, ama karton fiyatı o dönem yükselmişti; toplam beklediği kadar düşmedi. Hangi kalemin sabit kaldığını bilirseniz böyle sürprizleri önceden görürsünüz.

Sözleşmede netleştirmek

Sürekli çalıştığınız bir atölyeyle ilk siparişten sonra yazılı bir fiyat listesi çıkarın; her seferinde teklif istemekten kurtulun. Listede malzeme cinsine göre birim fiyat, kalıp ile klişenin saklama süresi, standart teslim süresi ve fire toleransı yazılı. Yazılı bir referans varken hem atölye hem müşteri aynı sayılara bakıyor; sözlü anlaşmalardaki hatırlama farkı da yok.