Matbaa fiyat hesaplaması ve adet eşiği

Sabit ve değişken kalemler

Bir baskı işinin maliyetinde iki grup kalem. Sabit taraf adet ne olursa olsun aynı: kesim kalıbı, klişe, baskı makinesinin ayar süresi, dosya hazırlığı. Değişken taraf adetle birlikte büyüyor: karton, mürekkep, selefon metrajı, kutu başına düşen işçilik.

Sabit kalemleri bir kez ödersiniz, sonra kaç adet basılırsa basılsın o rakam yerinde. Değişken kalemler her adette baştan. Fatura bu iki grubun toplamı.

Adede bölünme mantığı

Kalıp parası binlerle ölçülen sabit bir kalem. Yüz adet basarsanız o tutar yüze bölünüyor, birim fiyata binen pay koca. Bin adette aynı tutar bine bölünüyor; birim başına düşen pay onda bir kadar küçük. Kartonun ve mürekkebin adet başına maliyeti neredeyse sabit kaldığı için, toplam birim fiyattaki düşüşün çoğu bu bölünmeden.

Bir müşterimiz iki yüz adetlik numune siparişinden sonra ürünü büyütüp iki bine çıktı. Kalıp aynıydı, klişe aynıydı; birim fiyat neredeyse yarıya indi. Değişen tek sayı bölendi.

Eğri nereden düzleşir

Adet arttıkça birim fiyat düşüyor, ama sonsuza kadar değil. Belli bir noktadan sonra sabit payın etkisi küçülüyor; birim fiyat malzeme ile işçilikten oluşan tabana yakın. O tabana yaklaşılan noktanın adı adet eşiği.

Eşiğin tam yeri işe göre oynak. Klişe pahalı, karton ucuzsa eşik yukarı kayıyor; tersi durumda eğri erkenden düz.

Sayılarla bakmak

Kalıp parası sabit bir kalem. Beş yüz liralık bir kalıbı iki yüz adede bölerseniz birim başına düşen yük iki buçuk lira. Aynı kalıp iki bine bölününce yük yirmi beş kuruş. Değişken kalemler bu hesaba ayrıca eklendiği için toplam fiyattaki düşüş orantısız. Yine de birim fiyattaki en büyük düşüş sabit payın küçülmesinden.

Buradaki rakamlar yalnızca mantığı göstermek için. Gerçek kalıp ve klişe fiyatları işe göre çok oynak.

Adet kararını nasıl vermeli

Sadece birim fiyata bakıp yüksek adet ısmarlamayın. Depoda bekleyen fazla stok, ürün değişince elde kalan malzeme de bir maliyet. Yakın vadede tüketebileceğiniz adedi hesaba katın, teklifi ona göre isteyin. İki ayrı adette teklif alıp eğrinin nerede düzleştiğini gözünüzle görün.

Tekrar siparişte eşik değişir

İlk siparişte kalıp ve klişe parası tamamen sizin üstünüzde. Aynı ürünü tekrar bastırdığınızda o kalem düşüyor, bazen tamamen kalkıyor; kalıp hâlâ atölyede. İkinci siparişte eşik daha düşük adette; aynı adet ilk seferden ucuz.

Kalıbın saklanması bakım isteyen bir iş. Nemli ya da sıkışık bir depoda bekleyen kalıp çarpılıyor. Kalıbı düzenli kullanacaksanız saklama konusunu atölyeye baştan sorun.

Ürüne göre eşiğin yeri

Etiket işinde klişe parası kutuya göre düşük kalıyor; etiketin adet eşiği bu yüzden erken. Kutu işinde hem kesim kalıbı hem bazen ayrı bir baskı klişesi bir arada; sabit pay büyüdüğü için eşik de yukarıda. Sıcak yaldız ya da kısmi lak gibi ek işlemler girince her biri kendi sabit klişesini getiriyor; eşik bir kademe daha yukarı.

Bir ambalaj markası önce yüz adetlik numune serisi bastırdı, sonra ürünü öne çıkarınca beş bine çıktı. Numune serisinde birim fiyat yüksek görünüyordu. Beş bin adette aynı kalıp ve klişe payı neredeyse görünmez oldu.

Ortak sipariş vermek

Bazı işletmeler farklı ürünlerini aynı kalıp ölçüsüne göre çizdirip tek kalıptan çalışıyor. Kalıp payı birden fazla ürüne yayılıyor, eşik de erkene. Aynı mantık klişe için de geçerli: birkaç ambalaj aynı son işlem klişesini paylaşabiliyorsa maliyet de ortak.

Rakamdan çok mantığı bilmek

Adet eşiğinin tam sayısını ezberlemeyin; mantığını bilmek yeterli. Sabit kalemi değişkenden ayırabiliyorsanız gelen her teklifi kendi başınıza tartabilirsiniz. Atölyeyle konuşurken doğru soruyu sormak da kolay.

Numune adedi ayrı hesaplanır

Sık gelen bir sıra: önce küçük bir numune adedi, ardından büyük bir üretim adedi. İki sipariş ayrı ayrı değerlendirilir; numune kendi eşiğinde, üretim kendi eşiğinde. İkisini tek teklifte birleştirip ortalama bir birim fiyat beklemeyin, çünkü sabit kalem her ikisine de tam biniyor.